Z dziejów amerykańskiej pogardy

szyb nafotwy

Szyb naftowy na północ od Pawhuska – jeden z setek w okolicy.

27 maja 1921 roku w krzakach na obrzeżach miasteczka Pawhuska w Oklahomie znaleziono gnijące zwłoki mężczyzny. Tego samego dnia nad strumieniem w okolicach Fairfax, czterdzieści kilometrów na zachód od Pawhuska, natrafiono na rozkładające się, spuchnięte zwłoki kobiety. Twarzy ofiar nie sposób było zidentyfikować, bo nic z nich nie zostało. Obie ofiary zabito strzałami w głowę. Obie należały do ludu Osedżów, były spokrewnione, a zbrodni dokonano w indiańskim rezerwacie. Niecałe dwa miesiące później zmarła matka zamordowanej kobiety. Najprawdopodobniej została otruta.

Tak zaczął się najboleśniejszy okres w historii Osedżów, zwany Czasem Terroru. W ciągu kilku lat zginęła około stu Indian z tego plemienia. Kolejne, coraz liczniejsze zabójstwa rzuciły strach na całe plemię, a dzisiaj, jak uważa cytowany przez Granna historyk Louis F. Burns, nie ma wśród Osedżów rodziny, która w Czasie Terroru nie straciłaby kogoś bliskiego.

Do tej wstrząsającej historii wraca w swej nowej książce David Grann, dziennikarz „New Yorkera”, autor bestsellerowego Zaginionego miasta Z o słynnej wyprawie Percy’ego Fawcetta w głąb Amazonii z 1925 roku. Grann tworzy zapierający dech w piersiach reportaż-thriller. 

(…)

pawhuska_18-08-2018

Pawhuska w północnej Oklahomie, główne miasto Osedżów. 18 sierpnia 2018.

(…)

Grann pokazał, że mordowanie uległych, „ucywilizowanych” Osedżów, żyjących po sąsiedzku z białymi, w takim miejscu jak Oklahoma – w latach dwudziestych XX wieku, czyli co najmniej jedno pokolenie po zakończeniu wojen indiańskich – było następstwem powszechnie żywionej wobec nich pogardy. Najbardziej zatwardziali biali dopuszczali się mordów, inni „tylko” przymykali na nie oczy, a jeszcze inni osądzali je z wyrozumiałością. Zdaniem antropologa Garricka Baileya, gdyby na jaw wyszła cała prawda o latach terroru wśród Osedżów, „większość białej elity hrabstwa [Osage] wylądowałaby za kratkami”.

Tymczasem aresztowano i skazano jedynie Hale’a i garstkę jego współpracowników, odpowiedzialnych tylko za niewielką część morderstw. W procesie, w którym ławnikami byli wyłącznie biali mężczyźni, Hale i drugi z bandytów dostali dożywocie (choć wedle prawa Oklahomy powinni byli dostać karę śmierci). Hale wyszedł jednak na wolność po dwudziestu latach – za dobre sprawowanie i ze względu na podeszły wiek. Inny ze skazanych, Ernest Burkhart, wyszedł kilkanaście lat później, a potem nawet został ułaskawiony. Jak się okazuje, pytanie, zadane ówcześnie przez jednego z Osedżów: „Czy dla nich biały człowiek zabijający Indianina z rodu Osagów popełnia morderstwo, czy tylko znęca się nad zwierzęciem?” nie przestało być aktualne kilkadziesiąt lat po tych strasznych wydarzeniach (…).

Przekład książki, choć dobry, zawiera kilka technicznych potknięć, m.in. nieuzasadnione tłumaczenie „Neolithic men” jako „troglodyci”, „leggins” jako „getry” (właściwsze byłyby „nogawice”, chociaż Słownik ortograficzny PWN uznaje również słowo „legginsy”), dyskusyjne nazywanie domostw Osedżów „wigwamami” (Osedżowie, owszem, wznosili m.in. szałasy podobne do „wigwamów” Indian ze Wschodnich Lasów, ale skoro sam autor używa słowa „lodge”, należało raczej poszukać bardziej ogólnego określenia), czy stosowanie formy „Osagowie” zamiast przyjętej w polskiej literaturze przedmiotu, a także figurującej w Słowniku ortograficznym PWN wersji „Osedżowie”.

Przejmująca, przygnębiająca opowieść, obnażająca obojętność, rasizm i bezwzględność potomków białych zdobywców, które nie ustały wraz z zakończeniem epoki podboju kontynentu. I zarazem pierwszorzędna lektura, książka wyróżniająca się wśród modnych ostatnio – i nie zawsze udanych – reportaży historycznych o Indianach

z dziejow_takie tam

David Grann, Czas krwawego księżyca, tłum. Piotr Grzegorzewski, wyd. W.A.B. 2018 (cała recenzja w miesięczniku „Nowe Książki” 7-8/2018)

Reklamy

Otagowane:, , , , ,

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

%d blogerów lubi to: